Układ krążenia

Na co dzień nierzadko słyszymy: „choruję na serce”, „mam wieńcówkę”, „mam żylaki”. Choroby układu krążenia są dość powszechnym problemem zdrowotnym w społeczeństwie, na tyle częstym, że określa się je mianem chorób cywilizacyjnych. Wiążą się one z niewłaściwym trybem życia, złym odżywianiem, uzależnieniem od nikotyny czy otyłością.

BUDOWA UKŁADU KRĄŻENIA

  • Serce
  • Tętnica główna – aorta
  • Tętnice odchodzące od aorty
  • Tętniczki, naczynia włosowate
  • Naczynia żylne
  • Naczynia limfatyczne
  • Krew

BUDOWA SERCA

Serce jest zbudowane z dwóch przedsionków oraz dwóch komór. Pomiędzy przedsionkami a komorami oraz pomiędzy komorami a tętnicami odchodzącymi od serca znajdują się zastawki. Od aorty, tuż przy zastawce aortalnej, odchodzą bardzo ważne naczynia – tętnice wieńcowe. To one są odpowiedzialne za zaopatrzenie mięśnia sercowego w krew.

KRĄŻENIE

Utlenowana w płucach krew płynie żyłami płucnymi do lewego przedsionka, skurcz przedsionka powoduje przepływ krwi do lewej komory. Zastawka (mitralna) uniemożliwia powrót krwi do przedsionka. Następuje skurcz lewej komory, w wyniku którego krew dostaje się do aorty. Zastawka aortalna uniemożliwia cofnięcie się krwi z powrotem do serca. Krew płynąca aortą jest rozprowadzana do sieci coraz drobniejszych tętnic zaopatrujących w krew cały organizm. Najdrobniejsze naczynia włosowate stanowią koniec układu tętniczego.

Od tego momentu rozpoczyna się układ żylny. Dalsze krążenie odbywa się podobnie jak w układzie tętniczym – tylko na odwrót. Krew płynie od najmniejszych do coraz większych naczyń żylnych zbierających krew z całego organizmu. Na ostatnim etapie jedno duże naczynie żylne doprowadza ją do prawego przedsionka.

Następuje skurcz przedsionka, krew jest przepompowywana do prawej komory, zastawka trójdzielna uniemożliwia cofnięcie się krwi z powrotem. Skurcz prawej komory pompuje ją do tętnic płucnych. Tutaj także specjalne zastawki uniemożliwiają cofnięcie się krwi z powrotem do komory. Krew znajdująca się w tętnicy płucnej płynie dalej do płuc, gdzie w świetle pęcherzyków płucnych ma kontakt z wdychanym powietrzem – dochodzi do wymiany gazów.

Serce jest narządem pompująco-ssącym. Krew tętnicza jest wypompowywana z serca, a żylna jest w pewnym stopniu zasysana do serca, aby ułatwić jej powrót. W krążeniu żylnym kluczowe znaczenie ma tzw. pompa mięśniowa. Gdy chodzimy, mięśnie łydek kurcząc się, uciskają żyły. Ułatwia to powrót krwi żylnej do serca, zapobiega tworzeniu się obrzęków.

CHOROBY UKŁADY KRĄŻENIA

  • Żylaki powstają przy niesprawnym działaniu pompy mięśniowej, przy braku aktywności fizycznej, pracy w pozycji stojącej w bezruchu. Naczynia żylne ulegają poszerzeniu, dochodzi do uszkodzenia zastawek żylnych. Krew płynie wolniej, tworzy się jej zastój, może dochodzić do powstawania zakrzepów.
  • Tętniaki tworzą się tylko w układzie tętniczym. Nie widać ich gołym okiem, mogą powstawać praktycznie na każdej tętnicy głównej – aorcie, tętnicach w mózgu. Ich powstanie wiąże się najczęściej z uszkodzeniem ściany tętnicy w wyniku miażdżycy, ale także z defektem budowy naczynia, a rozwojowi i szybszemu wzrostowi sprzyja nieleczone nadciśnienie tętnicze. W przeciwieństwie do żylaków, które może leczyć każdy chirurg, tętniakami zajmują się chirurdzy naczyniowi.
  • Zawał to martwica mięśnia serca spowodowana nagłym zamknięciem światła naczynia wieńcowego. Najczęstszą przyczyną zawału jest miażdżyca, która stopniowo zwęża światło naczynia, doprowadzając stopniowo do jego całkowitego zamknięcia.
  • Choroba wieńcowa polega na stałym zmniejszeniu światła tętnic wieńcowych przez proces miażdżycowy. Objawia się dusznością, bólem w klatce piersiowej przy wysiłku. Przez zwężone naczynia dociera do serca zbyt mało krwi odżywczej, co ujawnia się szczególnie w sytuacjach zwiększonego zapotrzebowania na tlen – przy wysiłku.
  • Niewydolność serca polega na uszkodzeniu jego pompująco-ssącej funkcji. Serce staje się niewydolne jako pompa, nie jest w stanie odpowiednio napędzać układu krążenia. Pojawiają się obrzęki kończyn dolnych (zastój krwi), duszność, kaszel, zaburzenia rytmu.
  • Wady zastawkowe w większości przypadków są efektem uszkodzenia powierzchni zastawek przez miażdżycę i powikłań źle leczonych infekcji (np. anginy). W wyniku uszkodzeń budowy przestają one spełniać dobrze swoją funkcję, krew cofa się w czasie skurczu serca, pojawiają się objawy niewydolności serca, powiększenie serca.

PROFILAKTYKA

Jest niezwykle ważna, gdyż choroby układu krążenia są zaliczane do tzw. chorób cywilizacyjnych, których powstanie jest związane z niewłaściwym trybem życia. W większości przypadków sami doprowadzamy do ich wystąpienia. Chcąc im zapobiec lub spowolnić ich rozwój (w sytuacji, gdy już się pojawiły), należy:

  • Zapewnić sobie stały wysiłek fizyczny (3 razy w tygodniu minimum 30 minut).
  • Kontrolować ciśnienie tętnicze krwi.
  • Kategorycznie unikać palenia tytoniu, przebywania w sytuacji narażenia na dym tytoniowy.
  • Kontrolować poziom glukozy we krwi.
  • Odpowiednio się odżywiać: unikać tłuszczów zwierzęcych, słodyczy, nadmiaru soli (uwaga na chipsy!), nadmiernej ilości alkoholu.
  • Utrzymywać prawidłową masę ciała.
  • Kontrolować lipidy w surowicy.
  • Leczyć wszelkie ogniska infekcji (chore zęby, anginę, przewlekłe zapalenie zatok itd.).

Przedstawione zalecenia są proste i oczywiste, ale wymagają systematyczności. Zapewne z tego powodu tak mało osób się do nich stosuje. Trudno jest zmienić złe nawyki, jeśli toleruje się je przez wiele lat.

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email

NAJNOWSZE

Skip to content