Powtórka z nadciśnienia tętniczego (cz. 2)

Nadciśnienie tętnicze obok cukrzycy nazywane jest niekiedy „cichym zabójcą”, gdyż przez wiele lat może być niezauważalne i przebiegać bezobjawowo, jednak nie leczone prowadzi do rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, czyli m.in. do choroby niedokrwiennej serca i zawałów mięśnia sercowego, udarów niedokrwiennych lub krwotocznych mózgu oraz poprzez trwałe uszkadzanie naczyń krwionośnych prowadzi m.in. do ślepoty oraz niewydolności nerek.

Spośród najważniejszych objawów mogących sugerować nadciśnienie tętnicze należy wymienić:

  • bóle głowy, szczególnie w okolicy potylicznej,
  • zawroty głowy,
  • szumy uszne,
  • pieczenie gałek ocznych lub przemijające zaburzenia widzenia,
  • nudności,
  • nawracające krwawienia z nosa,
  • uczucie „zatykania” w okolicy zamostkowej.

Ponieważ powyższe objawy są niespecyficzne, ich pojawienie się powinno skłonić osobę do zmierzenia w pierwszej kolejności ciśnienia tętniczego. Jeżeli dolegliwości te dosyć często nawracają, nie powinny być bagatelizowane, gdyż mogą być pierwszą oznaką nadciśnienia tętniczego.

W przypadku występowania chorób przewlekłych (np. choroby niedokrwiennej serca) wzrost ciśnienia tętniczego może wywołać objawy charakterystyczne dla danej choroby (np. ból w okolicy zamostkowej).

Powikłania nadciśnienia tętniczego

Zaburzenia mikrokrążenia w przebiegu nadciśnienia tętniczego skutkują uszkodzeniem organów docelowych – oczu, mózgu, serca i nerek. Nadciśnienie tętnicze jest drugą co do częstości, po cukrzycy, przyczyną uszkodzenia nerek prowadzącą do rozwoju schyłkowej niewydolności nerek wymagającej leczenia nerkozastępczego (dializami). Wspomniana wyżej pierwotnie występująca choroba nerek również przyczynia się do wystąpienia lub zaostrzenia już istniejącego nadciśnienia tętniczego, co powoduje powstawanie tzw. błędnego koła.

Spośród najważniejszych i najczęstszych powikłań nadciśnienia tętniczego należy wymienić:

A.    Uszkodzenie siatkówki oka prowadzące w konsekwencji do upośledzenia wzroku lub ślepoty. Niewyrównane nadciśnienie tętnicze uszkadza siatkówkę, a stopień uszkodzenia zależy od stopnia nadciśnienia tętniczego, dlatego niezwykle ważna jest okresowa ocena dna oka. Wcześnie stwierdzone zwężenie naczyń tętniczych siatkówki może pozwolić ocenić ryzyko wystąpienia innych powikłań naczyniowych u pacjenta.

B.     Występowanie udarów niedokrwiennych lub krwotocznych mózgu, zaburzeń pamięci i koncentracji (w wyniku tzw. przewlekłych zmian niedokrwiennych). Przejściowe epizody niedokrwienia mózgowego i udary niedokrwienne wynikają z nagłego zamknięcia naczynia krwionośnego przez blaszkę miażdżycową, która powstała na miejscu lub przemieściła się z innego naczynia tętniczego. Jeżeli zatkaniu ulegają drobne tętniczki, dochodzi do małych drobnych ognisk niedokrwiennych w obrębie mózgowia, które przyspieszają rozwój demencji i zaburzeń pamięci.

Rzadziej występują udary krwotoczne wynikające z pęknięcia naczynia krwionośnego i obecności krwi w obrębie tkanki mózgowej, która działa na nią uszkadzająco.

C.     Przerost lewej komory serca i uszkodzenie naczyń w sercu prowadzi do zawałów mięśnia sercowego i rozwoju niewydolności krążenia. Do przerostu lewej komory serca dochodzi w sytuacji, kiedy mięsień sercowy musi zaadaptować się do stale utrzymującego się wysokiego oporu naczyniowego. Wtedy zwiększa się grubość ściany lewej komory serca, w której po pewnym czasie pojawia się włóknienie. To z kolei znacznie upośledza kurczliwość serca. Powiększający się mięsień sercowy zaczyna być gorzej ukrwiony przez tętnice wieńcowe, które się nie powiększają (większy obszar mięśnia sercowego musi odżywić to samo naczynie). Jeżeli do tego dojdą zwężenia w tętnicach wieńcowych, spowodowane zmniejszeniem światła naczynia przez blaszkę miażdżycową, dochodzi do zawałów mięśnia sercowego.