Opis

Fragmenty artykułów w Diabetyk nr 2/2026

Ruch i cukrzyca według zaleceń

Wysiłek aerobowy (tlenowy) o umiarkowanej do dużej intensywności zmniejsza ryzyko sercowo-naczyniowe i ogólną śmiertelność u osób z cukrzycą.

U dorosłych z cukrzycą typu 2 wyższy poziom intensywności ćwiczeń wiąże się z większą poprawą HbA1c i wydolności sercowo-oddechowej. A trwała poprawa wydolności krążeniowo-oddechowej i utrata masy ciała były również związane z niższym ryzykiem niewydolności krążenia. Inną korzyścią jest spowolnienie procesu spadku mobilności wśród osób z nadwagą.

Najnowsze dowody potwierdzają, że wszyscy powinniśmy zmniejszać ilość czasu spędzanego w pozycji siedzącej, w przypadku którego nie następuje wydatek energetyczny (np. praca przy komputerze, oglądanie telewizji). Bardzo ważne jest robienie przerw w ciągu długiego siedzenia. Należy co 30 minut wstać, pochodzić lub wykonać jakieś lekkie czynności, które uruchomią nas fizycznie.

Kompleksowy plan aktywności fizycznej powinien obejmować różne rodzaje ćwiczeń, w tym tlenowe, siłowe, rozciągające (gibkości), na równowagę.

 

Samoregulacja i zdrowa równowaga

Wiele osób myli samoregulację z samokontrolą. Samokontrola zaciska zęby, wymaga, dyscyplinuje. Samoregulacja słucha, rozumie, łagodzi. Silne emocje – lęk, frustracja, poczucie winy, przeciążenie – mogą być szczególnie intensywne, gdy żyjemy z przewlekłą chorobą. Nie dlatego, że jesteśmy słabsi, ale dlatego, że codziennie rozwiązujemy wiele problemów, wyzwań, mając do czynienia z większą niepewnością i liczbą bodźców oraz decyzji.

Emocje nie są błędem systemu. Są informacją o tym, jak bardzo jesteśmy obciążeni, poruszeni, zmęczeni, spragnieni wsparcia i czułości. Wiele osób próbuje je kontrolować, tłumić, „trzymać w ryzach”. Ale samokontrola to tylko chwilowe rozwiązanie. Prawdziwa równowaga rodzi się z samoregulacji – z umiejętności zauważania emocji, zanim staną się przytłaczającą lawiną.

Samozarządzanie to struktura: planowanie, monitorowanie, organizacja, decyzje wykonawcze. To narzędzia, aplikacje, strategie, które pomagają działać. Samoregulacja to fundament: emocje, ciało, energia, wewnętrzny dialog. Bez samoregulacji samozarządzanie staje się surowe i wyczerpujące. Bez samozarządzania samoregulacja pozostaje piękną ideą bez praktycznego zastosowania. Dopiero razem, połączone, tworzą kompletny system troski o siebie, o zdrowie, który jest skuteczny.

 

Kompleksowa kontrola zdrowia przy cukrzycy (cz. 2)

Prewencja zespołu stopy cukrzycowej jest niezwykle ważnym elementem kontroli stanu zdrowia osoby z cukrzycą. To złożone zaburzenie, u podstawy którego leży zarówno uszkodzenie sieci naczyń krwionośnych, jak i układu nerwowego. Oglądanie stóp i badanie tętna na stopach powinno się odbywać przy każdej wizycie lekarskiej.

W zależności od stopnia i dominującego mechanizmu uszkodzenia stopy mogą być konieczne dodatkowe badania: posiewy z ran, zdjęcia RTG, badanie USG-Doppler układu naczyniowego bądź badania angiograficzne. Jeśli niepokoi cię jakaś zmiana na stopach, a termin wizyty u diabetologa wypada za kilka miesięcy – nie czekaj, udaj się pilnie do swojego lekarza rodzinnego.

Teoretycznie, lekarz powinien dokładnie oglądać stopy pacjenta na każdej wizycie, ale najwięcej korzyści odniesiesz z samodzielnej codziennej kontroli stanu stóp i z odpowiedniej ich pielęgnacji. To właśnie błędy i zaniedbania dnia powszedniego prowadzą do rozwoju ciężkich postaci tego schorzenia.

 

Leki w terapii bólu (cz.2)

Po środki uśmierzające ból należy sięgać roztropnie, żeby przypadkiem nie pogorszyć swojego stanu. Dlatego warto zaopatrzyć swoją domową apteczkę w preparaty dopasowane do naszych potrzeb, biorąc pod uwagę ich potencjalne efekty uboczne, interakcje lekowe, a w niektórych przypadkach również mechanizm działania czy farmakokinetykę.

Środki analgetyczne kupowane są niestety najczęściej w pośpiechu, ale nie ma się co dziwić – kto ma ochotę analizować mechanizmy działania leków, gdy doskwiera uporczywy ból zęba, dokucza przewlekła bolesność kolana lub głowę zajmuje przytłaczająca migrena?

Ból zęba skutecznie złagodzą środki przeciwzapalne, a wspomagająco zadziałają zimne okłady. Miesiączkowy dyskomfort podbrzusza uśmierzą NLPZ, a ich działanie wesprą preparaty rozkurczające z drotaweryną czy butylobromkiem hioscyny. W przypadku urazu stawów czy zapalenia ścięgna korzystne jest chłodzenie kontuzjowanej kończyny, co przyczynia się do zmniejszania obrzęku. Leki analgetyczne i przeciwobrzękowe dostępne bez recepty mogą być użyte doraźnie w łagodzeniu bólu i sztywności wynikającej z reumatoidalnego zapalenia stawów.

Jest to jednak działanie objawowe i powinno być ograniczone do możliwie najkrótszego czasu, a przede wszystkim nie może zastępować terapii środkami z przepisu lekarza.

 

Strategie żywieniowe w kontroli glikemii

Nie ma uniwersalnego wzorca żywieniowego. Co chwila pojawiają się kolejne diety, które na kogoś cudownie działają. W tym szkopuł – na kogoś. Nie znaczy, że na wszystkich. Jedynym dobrym rozwiązaniem w kwestii doboru diety jest jej indywidualizacja, uwzględniająca wiek, płeć, masę ciała, istniejące choroby. Są jednak pewne ogólne zasady żywieniowe, których przestrzeganie pomaga kontrolować cukrzycę.

Najwięcej dowodów naukowych na korzystny wpływ na zdrowie ma tradycyjna dieta śródziemnomorska oraz stworzona na jej podstawie dieta DASH. Obie od lat znajdują się w pierwszej trójce najzdrowszych diet na świecie.

W rzeczywistości żadna konkretna dieta nie jest idealna dla wszystkich. Nawet dieta śródziemnomorska bywa modyfikowana pod kątem różnych schorzeń, np. miażdżycy, otyłości itd. W planowaniu diety trzeba brać pod uwagę nie tylko poziom glukozy we krwi, ale też ciśnienie, cholesterol, stan nerek czy wątroby (np. stłuszczenie) itd. Dlatego o odżywaniu warto myśleć w kategorii ogólnej strategii, na którą składają się określone zasady.

 

Co wpływa na zdrowie seksualne?

Temat seksu dla wielu jest krępujący, dewaluowany przez kulturę i często pomijany w wywiadzie lekarskim. A życie seksualne jest ważnym wskaźnikiem zmian w zakresie zdrowia fizycznego i psychicznego.

Wiele osób w wieku 60+ wypiera ze swojej świadomości potrzeby seksualne, sądząc, że w ich wieku nie robi się już „tych rzeczy”. Jednak każdy etap życia jest inny, tak w kontekście zdrowia, emocji, jak i seksualności. Zbliżenia intymne w wieku tzw. produkcyjnym mają nieco inną aurę (psychologiczną i fizyczną) niż w późniejszym okresie życia. I na każdym etapie mogą pojawiać się różne problemy.

Według prof. Lwa-Starowicza, 80% problemów seksuologicznych wynika z trudności psychologicznych, w tym różnych przekonań mocno zakorzenionych w kulturze.

Poza kwestiami psychologicznymi, także niektóre schorzenia mogą powodować zaburzenia seksualne, w tym cukrzyca. W niektórych przypadkach może ona wpływać na sprawność seksualną lub utratę zainteresowania zbliżeniami. Statystyki wskazują, że tego typu problemów doświadcza ponad 50% mężczyzn i 25% kobiet chorych na cukrzycę. Na wiele „bolączek” w sferze intymnej są skuteczne metody, zarówno leki, jak i sposoby niefarmakologiczne. Trzeba tylko odważyć się na szczerą rozmowę z lekarzem, prosić o pomoc, i pytać, pytać, pytać…